مىدانى [ كه ] چقدر ولايتها بودند كه پادشاه داريوش در آنها سلطنت مىكرد . نگاه كن به اين نقشها ؛ ببين كه تخت مرا بر مىدارند ؛ تا آنها را بشناسى ، آن وقت هم هنوز نخواهى دانست كه نيزهء مرد فارسى تا دور مىرسد « 1 » و هنوز نخواهى دانست كه مرد فارسى دور از ايران ، مجادله‌ها كرده و جنگ [ ها ] نموده است . داريوش پادشاه مىگويد : اين كارها را كه كردم ، همه از عنايت اورمزد كرده‌ام . اورمزد از براى من حافظ بود تا وقتى كه كار را تمام نمودم . اورمزد مرا حفظ بكند و طايفهء مرا و اين ولايت را ؛ و اين را از اورمزد التماس مىكنم كه به من ببخشد . اى انسان ! فرمايش اورمزد اين است كه كار بد نكنى و چيز بد خيال نكنى ؛ از راه راست خارج نشوى و گناه نكنى . * * * چون در دامان كوه مذكور ، پائين دخمه‌ها ، در مجالسى چند ، صورتهاى متعددّه ، منقوش [ 210 f ] بر سنگ است ، بيانى از آنها بايد نمود و نقشهء بعض از آنها را بايد كشيد ؛ انشاء اللّه تعالى . [ صورت اوّل ] : محاذى دخمهء اوّل ، متّصل به زمين ، مجلسى است كه ارتفاع آن 2 ذرع و عرضش 4 ذرع است . در اين مجلس ، صورت دو نفر سوار است كه با هم جنگ مىكنند : يكى از آنها با نيزه زده است سوار مقابل خود را ، و بعضى گويند آن ، صورت بهرام پنجم است « 2 » و سوار مقابل نيز ، نيزه‌اى در دست دارد ولى اسبش از عقب ، زمين خورده و آن سوار اوّل كه به نيزه طعن زده است ، در زير شكم و زانوى اسبش به رديف گمپله‌ها آويخته و از يك طرف كفل آن اسب ، دو گمپلهء بزرگ با رشتهء بلند نيز آويزان است و در قفاى اين سوار ، مردى است كه آن هم سوار است ؛ در دست ، علم غريبى دارد و آن علم ، چوبى است كه بر سر

--> ( 1 ) . اشاره به اين است كه به مملكتهاى بعيد هم جنگ كرده و ملك گرفته [ است ] . ( 2 ) . سوار مقابل ، پادشاه تاتار است ؛ امّا اين احتمال در صورتى است كه ما زنندهء نيزه را بهرام پنجم ساسانى بدانيم كه با پادشاه تاتارستان جنگ نموده ؛ ولى در صورت احتمال خودمان كه اشكانى باشد ، طرف مقابل آن را نمىدانيم كيست و آن كس هم كه گفته بهرام پنجم است ، به قرينه شبيه اوست كه بر روى پولها ديده و اين قرينه چندان دليل نيست ؛ زيرا كه ممكن است صورت و كلاه بهرام مذكور ، شبيه بوده به صورت و كلاه پادشاهى از اشكانيان ؛ چون خطّى در آن ننوشته‌اند ؛ بر ما مجهول است و اين قرينه ، مايهء اطمينان خاطر نمىگردد ؛ اللّه اعلم .